Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlanması

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlanması

Günümüz endüstrisinde kimyasallar, yanıcı gazlar, parlayıcı sıvılar ve hatta organik tozlarla (un, şeker, ahşap tozu vb.) çalışmak kaçınılmazdır. Ancak bu maddelerin proses içindeki hareketi, depolanması ve işlenmesi, doğru yönetilmediğinde yıkıcı patlama risklerini beraberinde getirir.

Bu risklerle mücadele etme noktasında Avrupa Parlamentosu’nun 99/92/EC sayılı direktifi (ATEX 153 direktifi), Türkiye’de 30 Nisan 2013 tarihinde ‘‘Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik’’ olarak hayatımıza girmiş ve yönetmelik kapsamında işverenin Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlatması yükümlülüğü ortaya çıkmıştır.

Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Nedir?

Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), tesisinizde patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan alanların tespit edildiği, bu alanlardaki risklerin analiz edildiği ve patlamayı önlemek (veya etkilerini en aza indirmek) için alınması gereken teknik ve organizasyonel tedbirlerin kayıt altına alındığı kapsamlı bir mühendislik çalışmasıdır.

Çoğu zaman sadece yasal bir zorunluluk olarak algılansa da profesyonel bir mühendislik gözüyle PKD, tesisinizin görünmez tehlikelerini görünür kılan hayati bir işletme kılavuzudur.

HANGİ TESİSLER PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI HAZIRLATMALI?

‘‘Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik’’ birinci bölüm kapsam maddesinde Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlatması gereken tesisler ile ilgili aşağıda yer alan bilgilere yer verilmiştir.

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde uygulanır.

(2) Ancak;

a) Hastalara tıbbi tedavi uygulamak için ayrılan yerler ve tıbbi tedavi uygulanması,

b) 1/4/2011 tarihli ve 27892 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik (2009/142/AT) kapsamında yer alan cihazların kullanılması,

c) Patlayıcı maddelerin ve kimyasal olarak kararsız halde bulunan maddelerin üretilmesi, işlemlerden geçmesi, kullanımı, depolanması ve nakledilmesi,

ç) Sondaj yöntemiyle maden çıkarma işleri ile yeraltı ve yerüstü maden çıkarma işleri,

d) Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde kullanılan her türlü taşıma aracı hariç, uluslararası antlaşmaların ilgili hükümlerinin uygulandığı kara, hava ve su yolu taşıma araçlarının kullanılması,

bu Yönetmelik kapsamı dışındadır.

Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında,

• Tütün Fabrikaları

• Çimento Fabrikaları

• Termik Santraller

• Un Fabrikaları

• Nişasta Fabrikaları

• Şeker Fabrikaları

• Yağ Fabrikaları

• Solvent Kullanılan Fabrikalar

• LPG Gaz Dolum, Depolama ve Satış Tesisleri

• Akaryakıt ve LPG Rafinerileri

• Fuel Oil, Motorin Tankları Bulunan Tesisler

• Akü Odaları Bulunan Tesisler

• Doğal Gaz, LNG, Propan Hatları Bulunan Tesisler

• Odun, Kömür, Şeker, Buğday Gibi Patlayıcı Özellik Gösteren Toz İçeren Tesisler

gibi birçok tesis Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlatmakla yükümlüdür.

PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI HANGİ STANDARTLARA GÖRE HAZIRLANMAKTADIR.

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlaması esnasında aşağıda yer alan yönetmelik ve standartlar referans alınmaktadır.

• 20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 30’uncu maddesi.

• 2014/34/AB Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik. (RG.29758-30.06.2016)

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (27/11/2007)

• 99/92/AT-Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik. (RG.28633-30.04.2013)

• TS EN 1127-1 Patlayıcı Ortamlar- Patlamayı önleme ve korunma.

• EN 60079-10-1:2021- Patlayıcı Ortamlar- Bölüm: 10-1: Patlayıcı Gaz Ortamlarının Sınıflandırılması.

• EN 60079-10-2:2015- Patlayıcı Ortamlar- Bölüm: 10-2: Patlayıcı Toz Ortamların Sınıflandırılması.

• EN 80079-20-1- Patlayıcı gaz ortamları için elektriksel cihazlar- Bölüm 20-1: Gaz ve buhar sınıflandırması için malzeme özellikleri.

• EN 62485-2:2018- Yedek bataryalar ve batarya kurulumları için güvenlik gereksinimleri

• “Basınçlı Gaz Tüpleri ile Güvenli Çalışma” T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı- Ankara, 2013.

• CEI-31-35 İtalyan Metodolojisi

PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI NASIL HAZIRLANIR?

Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), yüksek mühendislik disipliniyle ve son derece dikkatli hazırlanması gereken yasal bir dokümandır. Sürecimiz şu adımlarla ilerler:

İlk aşamada uzman mühendislerimiz tarafından tesis ziyareti gerçekleştirilerek sahadaki prosesler incelenir; yanıcı, parlayıcı özellik gösteren kimyasallar ile patlayıcı tozlar tespit edilir. Bu maddelerin atmosfere karışabileceği sızıntı noktaları (vanalar, flanşlar, pompalar, kimyasal depolar, toz toplama filtreleri vb.) yani "boşalma kaynakları" tek tek belirlenir.

Doğru bir Zone (Bölge) hesaplaması yapılabilmesi için; proseslerin çalışma basınçları ve sıcaklıkları, alanlardaki havalandırma sistemlerinin kapasiteleri (debi ve hız bilgileri), kullanılan kimyasalların güncel SDS (Güvenlik Bilgi Formu) dosyaları ve tesisteki maksimum kimyasal/toz miktarları gibi kritik veriler işletmeden talep edilerek kayıt altına alınır.

Elde edilen bu termodinamik veriler ve güncel uluslararası standartlar (TS EN IEC 60079 serisi) ışığında, patlayıcı ortamların yayılım mesafeleri ve tehlike sınıfları hesaplanır. Bu hesaplamaların çıktısına göre;

• Tehlikeli bölgeler (Zone 0/1/2 veya Zone 20/21/22) ve etki mesafeleri tesise ait mimari/vaziyet planı üzerinde çizilerek haritalandırılır.

• Alanda yer alan elektrikli ve mekanik ekipmanların sahip olması gereken minimum Ex-Proof grup, kategori ve sıcaklık sınıfları belirlenir.

Nihai dokümanda, tesis içerisinde bulunan tehlikeli ve tehlikesiz alanlar net bir şekilde ayrılır. Tehlikeli alanlarda mevcut durumda alınmış olan önlemler değerlendirilir ve "Sıfır Kaza" hedefine ulaşmak için alınması gereken ilave teknik/organizasyonel tedbirler raporlanarak işletme yönetimine teslim edilir.